Bu makalede; “TÜKRÜK BEZİ TAŞLARI VE KANAL DARLIKLARI TEDAVİSİ (SİALENDOSKOPİ)” hakkında bilgilenmenizi sağlayacak konular incelenmiştir. Bu makale sayesinde uygulanacak tedavi hakkında daha fazla bilgi sahibi olacaksınız. Tedavi konusunda karar vermenizde yardımcı olacaktır. Yapılacak müdahale öncesi, bilgilendirme amacı ile hazırlanmıştır.

Tükürük bezi kanal hastalıklarının en sık rastlanılanı olan tükürük bezi kanal darlıkları ve taşlarında kanal içindeki taşlar, SİALENDOSKOPİ yöntemi ile beze ve etrafındaki dokuya zarar vermeden alınabilir veya darlıklar giderilebilir, Tükürük bezlerinin endoskopisi ancak teknolojik gelişmeler sonrası, öncelikle endoskop denilen optik sistemlerin geliştirilmesi ve daha sonrasında, bu endoskopların, bir milimetreden ince hale getirilmesi ile mümkün olmuştur.

Tükürük salgısını üreten üç çift bez vardır. Tükürük, ağız boşluğuna kısa tüp kanallar yoluyla boşaltılır. Parotis bezleri, her iki kulağın önünde ve hemen altında yerleşmiştir. Tükürük salgısı aşağı doğru bir kanal yoluyla yanakların iç kısmında ağız boşluğuna boşaltılır. Submandibuler bezler ağız tabanının altındadır, her iki tarafta birer tane vardır. Bu bezlerde oluşan tükürük salgısı ağız tabanında yukarı doğru salgılanır. Sublingual bezler ise, hemen dilin altında yerleşmiştir.

Ana, büyük bezlere ek olarak yüzlerce daha küçük bez yer almaktadır. Bunlar dudağın içinde, yanağın iç yüzünde yer almaktadır. Tükürük bezleri tarafından üretilen salgı, ağzın nemli tutulmasını, sindirimin başlamasını sağlar ve dişleri çürümeye karşı korur.

Tükürük salgısı, herhangi bir koku ve tat uyaranına karşı da oluşur. Tükürük salgısı, ağızda başlayan sindirim olayında dişlere çalışacakları ortamı sağlarken aynı zamanda da amilaz denilen enzim sayesinde, nişastanın sindirimini başlatır.

Bazen tükürük bezi ile ağız boşluğu arasındaki bu kanallar tıkanabilir. Bu tıkanma, normalde, tükürük salgısında çözülmüş olan maddelerden gelişen taşlardan olabilir.

Bu rahatsızlık 3 ila 85 arası her yaşta görülebilir. Ortalama yaş 44 olarak belirlenmiştir. Tükürük bezinde taş ile ilgili bulgular; hemen yemek öncesi ve yemek boyunca etkilenen tükürük bezine göre kulak önünde veya çene altında meydana gelen ağrılı genleşmedir. Tükürük bezi kanal darlıkları da buna benzer belirtiler oluşturur. Ağrı kesiciler ve spazm gidericiler en kısa zamanda kullanılmalıdır. Bez birkaç saat süre ile şiş kalır ve şişlik yavaş yavaş azalır. Bu şişme işlemi bir sonraki yemekte tekrar başlar.

Röntgen çekimlerinde ve bilgisayarlı tomografi tetkiklerinde, tükürük bezlerindeki taş belirlenebilir. Her iki cinsiyetteki görülme sıklığı eşittir.

Yukarıda belirtilen şikayetler ile doktora müracaat eden hastada yapılan klinik muayene ve tetkikler sonrası kolaylıkla tükürük bezi taşı tanısı konulabilir.

 TÜKRÜK BEZİ TAŞI OLUŞUMU

Bazı insanlarda tükürük bezlerinde küçük taşlar oluşabilir. Tükürük bezi taşı oluşma nedeni tam olarak bilinmemektedir. Çoğu tükürük taşları kalsiyumdan oluşmasına rağmen kan kalsiyum değerlerinde bir anormallik bulunamamıştır. Taş oluşumu genelde su kaybının fazla olduğu durumlarda kalsiyum ve fosfat çökerek taş oluşumuna sebep olur.

Taş oluşumu sıklıkla çene altındaki tükürük bezlerinde gözlenir.

Taş oluşumunun kesin sebebi bilinmemesine rağmen dehidratasyona yani sıvı kaybına bağlı tükürük salgısının koyulaşması veya az gıda alınması nedeni ile tükürük ihtiyacının ve salgısının az olması neden olabilir.

Antihistaminikler, diüretik tansiyon ilaçları, bazı psikiyatri ilaçlarının kullanılması da tükürük salgısını azaltmaktadır.

Bezin enflamasyonu sırasında ve sonrasında da tükürük salgısında azalma oluşmaktadır. Koyu bir salgı ve hatta bazı vakalarda tükürük bezi küçük kanalında bölgesel iltihabi bir akıntı oluşabilir. Bu tükürük bezi içindeki anormal durum taş oluşumuna sebep olabilir.

On tükürük bezi taşı vakasının 8’i submandibular bezlerde oluşmaktadır. Bunun da sebebi olarak submandibuler bezlerdeki sekresyonun ağız tabanından yukarı doğru drene olması ve salgının submandibular bezlerde daha yoğun olmasıdır.

CERRAHİ TEDAVİ

Endoskopinin gelişimi öncesi tükürük bezi taşlarının tedavisinde standart tedavi; etkilenen tükürük bezinin alınması idi.

Parotis (her iki yanakta yer alan) bezlerinin taşlarında:

Tek uygulanan yöntem tükürük bezinin yüzeysel bölümünün alınması idi. Bu ameliyat esnasında en çok dikkat edilmesi gereken yüz sinirinin korunması idi. Bu ameliyat genel anestezi altında uygulanmaktaydı ve sıklıkla en iyi ihtimalle geçici yüz felçlerine sebep olmaktaydı. Hastanede kalma süresi ortalama 5 ile 7 gün arasında değişmekteydi. Ameliyatının bu kadar sıkıntılı olması nedeni ile çoğu zaman hastalar ameliyat olmak yerine tükürük bezindeki taşın kanal ağzına doğru hareket etmesini bekliyorlardı. Bu bekleme sonuç olarak kronik enfeksiyona ve bu da tükürük bezlerinde kalıcı hasara neden oluyordu.

Submandibular (çene altı) bezlerinin taşlarında:

Ameliyatı yapacak cerrahların birkaç seçenekleri vardı. Eğer tükürük bezindeki taş kanal çıkışına çok yakın ise lokal anestezi ile kanal ağzına uygulanan ufak bir kesi ile taş çıkartılırdı. Eğer tükürük taşı kanalın orta kısımlarında yer alıyorsa tükürük bezi kanalı dile gelen sinir nedeni ile dikkatle yapılmalıydı. Bu ameliyat genel veya lokal anestezi altında uygulanabilirdi, ancak ameliyat sonrası dönem ağrılı olmakta idi. Eğer tükürük bezi taşı bezin çok gerilerinde oluşmuş ise bütün anatomiye dikkat ederek bezin cerrahi olarak çıkartılması gerekiyordu. Burada en önemli oluşum yüz sinirinin çeneyle ilgili dallarının korunması idi. Hastanede kalma süresi 3 ile 5 gün arası idi.

Tükürük bezlerinin endoskopisi ancak teknolojik gelişmeler sonrası öncelikle endoskop denilen optik sistemlerin geliştirilmesi ve daha sonrasında bu endoskopların bir milimetreden ince hale getirilmesi ile mümkün olmuştur.

Özel bir hazırlık yapılmaksızın rontgen çekimleri ve tomografi tetkiki sonrası tükürük bezindeki taşın yeri belirlenir, tükürük bezi ultrasonografisi yapılır. Tükürük bezi kanalı ağzından bir radyo opak madde verilerek sialografi denilen tetkik yapılabilir.

Tükürük bezi kanal ağzının basitçe genişletilmesi ile çok ince özel endoskopun kanal içinde ilerletilmesi sağlanmaktadır. Bu ince endoskop içinde tükürük bezi taşına müdehaleyi sağlayacak kanallar da vardır.. Bu çok ince kanallar sayesinde basket kateterler yardımı ile kanal içindeki taş çıkartılmaktadır.

Böyle bir endoskopik muayene için hiçbir anesteziye gerek yoktur.

Tükürük bezi endoskopisi çok dikkatli ve nazik uygulanması gereken bir yöntemdir; çünkü endoskopi sırasında beze veya kanala zarar verilebilir.

Tükürük bezindeki taş hakkında yeterli araştırmalar tamamlanmadan endoskopik olarak alınması işlemine başlanmamalıdır.

Sonuç olarak; tükürük bezi endoskopisi, tükürük bezi taşlarının tedavisi için kolay, ağrısız bir yöntemdir. Tükürük bezlerinin cerrahi olarak alınmasına alternatif güvenilir, yeni ve iyi bir tedavi yöntemidir.

TAŞ OLUŞUMUNU ÖNLEME??

Tükürük bezinde taş oluşumunu önlemeye yönelik özellikli tedbirler net olarak bilinmemesine rağmen, faydası olacağı düşünülen önlemler:

  • Sigara içmeyin
  • Dengeli beslenin
  • Günde en az 6 – 8 bardak su için
  • Ağız temizliğine dikkat edin, dişlerinizi düzenli fırçalayın.